Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) arasında 10 Temmuz’da imzalanan KKTC’ye Doğal Gaz Tedarikine Dair Mutabakat Zaptı kapsamında planlanan boru hattının, Doğu Akdeniz’deki enerji denkleminde yeni bir dönem başlatması bekleniyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın 97 kilometresi denizden, 4 kilometresi karadan geçecek şekilde toplam 101 kilometre olarak açıkladığı, Anamur ile Teknecik arasına kurulacak çift yönlü projenin, bölge gazı için yeni ihracat rotaları oluşturacağı değerlendiriliyor.
“KIBRIS’TAN TÜRKİYE’YE İHRACAT ÖNGÖRÜLÜYOR”
Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsü Kıdemli Misafir Araştırma Görevlisi Julian Bowden, kurulacak 2 adet 22 inçlik hattın toplam kapasitesinin KKTC’nin potansiyel talebini aşacağına dikkat çekti. Projenin büyüklüğüne ve çift yönlü tasarımına vurgu yapan Bowden, “Boru hatlarının özellikleri dikkate alındığında, burada açıkça öngörülen şeyin Kıbrıs’tan Türkiye’ye doğal gaz ihracatı olduğu anlaşılıyor.” dedi.
Planlama, inşaat ve ticari düzenlemelere ilişkin müzakere süreçleri dikkate alındığında hattın 2030’dan önce hayata geçirilmesinin zor göründüğünü belirten Bowden, Doğu Akdeniz piyasasındaki mevcut duruma değindi.
“İSRAİL GAZINI ALMASI KONUSUNDA MISIR’A BAĞIMLI”
İsrail ile Mısır arasında karşılıklı bir bağımlılık bulunduğunu anlatan Bowden, şu değerlendirmede bulundu:
“İsrail’in doğal gaz fazlası bulunurken, Mısır doğal gaz açığı veren bir ülke. Bu nedenle İsrail için doğal bir ihracat seçeneği, Mısır için ise doğal bir ithalat seçeneği, gazın İsrail’den Mısır’a akması. İsrail açısından sorun, Mısır dışında başka bir ihracat alternatifinin bulunmaması. Bu nedenle İsrail, gazını alması konusunda Mısır’a bağımlı. Burada karşılıklı bir bağımlılık söz konusu. İsrail pazara ihtiyaç duyarken, Mısır da doğal gaz arzına ihtiyaç duymakta.”
Mısır’ın doğal gaz açığı nedeniyle artık LNG ihracatı yapmadığını ve bu durumun İsrail’in tesis erişimini sınırlandırdığını ifade eden Bowden, “Bugün Mısır bir LNG ihracat merkezi değildir. Aksine, doğal gaz açığı nedeniyle LNG ithal etmektedir.” diye konuştu.
Türkiye bağlantılı bir hattın bölgede yaratacağı etkilere işaret eden Bowden, “Eğer Türkiye ile bağlantılı bir boru hattı kurulabilirse, bu bölge açısından dönüştürücü nitelikte bir altyapı yatırımı olur. İsrail ve ada için çok daha fazla ihracat seçeneği yaratır. Muhtemelen yeni doğal gaz arama faaliyetlerini de teşvik eder.” ifadelerini kullandı. Bowden ayrıca, bu projenin Türkiye’nin bölgesel bir doğal gaz ticaret merkezi olma hedefinin inşasında önemli bir yapı taşı olacağını vurguladı.
“BÖLGEDE BİR PETROL VE GAZ ARAMA FIRTINASI ESİYOR”
Akdeniz Enerji ve İklim Örgütü Petrol ve Gaz Direktörü Sohbet Karbuz da planlanan boru hattının mevcut alternatiflere göre ticari avantajlar sağlayabileceğini kaydetti. Bölgede üretilen gazın Avrupa’ya ulaştırılmasında Türkiye güzergahının coğrafi ve ekonomik açıdan öne çıktığını belirten Karbuz, “Ayrıca, Doğu Akdeniz’de ileride yeni keşiflerin, örneğin Lübnan açıklarında, devreye girmesi halinde bu kaynakların da aynı sistem üzerinden Avrupa’ya taşınması teorik olarak mümkün olabilir.” dedi.
Bölgesel bir gaz koridorunun önündeki en önemli engelin siyasi faktörler ve Kıbrıs meselesinin çözümsüzlüğü olduğunu dile getiren Karbuz, taraflar arasında uzlaşı sağlanması halinde daha kapsayıcı bir işbirliği zemini oluşabileceğini aktardı.
Kısa ve orta vadede bölgesel gaz akışının yönünü altyapıdan ziyade piyasa dinamiklerinin belirleyeceğini anlatan Karbuz, “Bölgede hem arama faaliyetleri hem de lisans ihaleleri hız kesmeden devam ediyor. Hatta bir petrol ve gaz arama fırtınası esiyor. Bu amaçla hemen hemen her ülkede petrol ve gaz arama ihaleleri düzenlenmekte veya ikili olarak uluslararası şirketlerle müzakereler yapılmakta.” değerlendirmesinde bulundu.
Mısır’ın süregelen arz açığı nedeniyle Doğu Akdeniz gazı için başlıca alıcı konumunda kalmayı sürdürdüğüne dikkat çeken Karbuz, “Şu anda yapımı devam eden veya yeni tamamlanmış tüm ihracat altyapısı Mısır’a İsrail ve Güney Kıbrıs gazını aktarma yönünde. Dolayısıyla Mısır, doğal gaz arz sıkıntısı ortadan kalkana kadar bölgedeki gazın müşterisi olmaya devam edecek.” dedi.
